ΚΕΦΑΛΑΙΟ 79 • ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ο Κύλινδρος • Ανάπτυγμα, Παράπλευρη & Ολική Επιφάνεια

Ανακαλύπτουμε τα μυστικά του κυλίνδρου! Βλέπουμε πώς ένα κονσερβοκούτι ή ένα βαρέλι «ξετυλίγεται» σε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο και δύο ίσους κυκλικούς δίσκους, και μαθαίνουμε να υπολογίζουμε με ευκολία το εμβαδόν των βάσεων, την παράπλευρη επιφάνεια και το ολικό εμβαδόν.

Θεωρία, Ανάπτυγμα, Παράπλευρη & Ολική Επιφάνεια & Διαδραστικά Εργαστήρια
Δοκίμασε τις Ασκήσεις

Ο Κύλινδρος σε 4 Βήματα

Από τη δομή του στερεού μέχρι το ξετύλιγμα της παράπλευρης επιφάνειας και τον τελικό υπολογισμό.

ΒΗΜΑ 1Στοιχεία Στερεού

Τι είναι ο Κύλινδρος;

Ο κύλινδρος είναι ένα σώμα εκ περιστροφής (δεν είναι πολύεδρο) που αποτελείται από:

• 2 Παράλληλες Βάσεις:
Δύο απολύτως ίσοι κυκλικοί δίσκοι με ακτίνα ρ (πάνω και κάτω βάση).
• 1 Καμπύλη Παράπλευρη Επιφάνεια:
Η κυρτή επιφάνεια που αγκαλιάζει τις δύο βάσεις με ύψος υ.
💡 Παραδείγματα στην καθημερινή ζωή: κονσέρβες, σωλήνες, κολόνες, ποτήρια, βαρέλια και μπαταρίες!
ΒΗΜΑ 2Το Ανάπτυγμα

Πώς Ξετυλίγεται ο Κύλινδρος;

Αν «κόψουμε» κατακόρυφα την παράπλευρη επιφάνεια και την ανοίξουμε επίπεδα:

1. Η παράπλευρη επιφάνεια γίνεται ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο.
• Μήκος ορθογωνίου: Ίσο με την περίμετρο του κύκλου της βάσης: 2 · π · ρ.
• Πλάτος ορθογωνίου: Ίσο με το ύψος του κυλίνδρου: υ.
Επίσης, συνδέονται οι δύο κυκλικοί δίσκοι των βάσεων (επάνω και κάτω).
⚡ Σκεφτείτε την ετικέτα μιας κονσέρβας: όταν την ξεκολλάμε, είναι ένα απλό ορθογώνιο χαρτί!
ΒΗΜΑ 3Οι Τύποι

Υπολογισμός Εμβαδών

Χρησιμοποιούμε τον μαθηματικό αριθμό π ≈ 3,14 και την ακτίνα ρ:

• Εμβαδόν 1 Βάσης:
Εβ = π · ρ² = 3,14 · ρ · ρ
• Εμβαδόν 2 Βάσεων:
2 · Εβ = 2 · (π · ρ²)
• Παράπλευρη Επιφάνεια:
Επ = (2 · π · ρ) · υ
• Ολική Επιφάνεια: Εολ = Επ + 2 · Εβ
🎯 Αν το δοχείο είναι ανοιχτό από πάνω (χωρίς καπάκι), υπολογίζουμε μόνο τη 1 βάση: Εολ = Επ + Εβ!
ΒΗΜΑ 4Εφαρμογές

Μονάδες & Προσοχή στη Διάμετρο

Πρακτικοί κανόνες για σωστή επίλυση προβλημάτων:

• Αν δίνεται η διάμετρος (δ):
Βρίσκουμε πρώτα την ακτίνα: ρ = δ : 2.
• Μονάδες Επιφάνειας:
1 m² = 100 dm² = 10.000 cm². Όλα τα εμβαδά μετριούνται σε τετραγωνικές μονάδες (cm², m²).
🚀 Βεβαιωθείτε ότι η ακτίνα ρ και το ύψος υ είναι εκφρασμένα στην ίδια μονάδα μέτρησης πριν πολλαπλασιάσετε!
🔬 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1

Πώς Ανοίγει ο Κύλινδρος στο Ανάπτυγμά του; (SVG)

Σύρε την μπάρα προόδου: Στο πρώτο στάδιο τα 2 καπάκια ανοίγουν πάνω και κάτω, και στο δεύτερο στάδιο η κυρτή επιφάνεια ξετυλίγεται σε ορθογώνιο διαστάσεων (2 · π · ρ) επί υ:

ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΟΣ:0%
0% (Κύλινδρος)40% (Άνοιγμα Καπακιών)100% (Πλήρες Ανάπτυγμα)
🔷 Στάδιο 0: Κλειστός κύλινδρος με 2 κυκλικές βάσεις και καμπύλη επιφάνεια.
Μήκος Ορθογωνίου: 2 · π · ρ = 2 · 3,14 · 34 ≈ 214 px
Ύψος Ορθογωνίου: Ύψος υ = 80 px
Εμβαδόν Παράπλευρης: Επ = (2 · π · ρ) · υ
Ολικό Εμβαδόν: Εολ = Επ + 2 · (π · ρ²)
υ
Τα δύο καπάκια ξεκουμπώνουν πάνω και κάτω από τον κύλινδρο.
📐 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΕΜΒΑΔΩΝ

Υπολογισμός Παράπλευρης & Ολικής Επιφάνειας

Άλλαξε την ακτίνα (ρ) και το ύψος (υ) σε cm για να υπολογίσεις αυτόματα όλα τα εμβαδά του κυλίνδρου:

ΑΚΤΙΝΑ ΒΑΣΗΣ (ρ):5 cm
1 cmΔιάμετρος: 10 cm20 cm
ΥΨΟΣ ΚΥΛΙΝΔΡΟΥ (υ):10 cm
Περίμετρος βάσης: 2 · π · ρ = 2 · 3,14 · 5 = 31,4 cm
Εμβαδόν 1 βάσης: π · ρ² = 3,14 · 5 · 5 = 78,5 cm²
Εμβαδόν 2 βάσεων: 2 · 78,5 = 157 cm²
Παράπλευρη επιφάνεια: 31,4 · 10 = 314 cm²
ΟΛΙΚΟ ΕΜΒΑΔΟΝ ΚΥΛΙΝΔΡΟΥ (Εολ = Επ + 2 · Εβ)
471 cm²(314 cm² παράπλευρη + 157 cm² 2 βάσεις)
Σε dm² (: 100):4,71 dm²
Σε m² (: 10.000):0,0471 m²
💡 Αν ο κύλινδρος είναι ανοιχτός από πάνω (π.χ. ποτήρι), το ολικό εμβαδόν είναι Επ + Εβ = 392,5 cm².

Λυμένα Προβλήματα με Εμβαδόν Κυλίνδρου

Εφαρμογές των τύπων σε μεταλλικές κονσέρβες και βαρέλια αποθήκευσης.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΕΤΙΚΕΤΑ ΚΟΝΣΕΡΒΑΣΠαράπλευρη Επιφάνεια

Υπολογισμός Χάρτινης Ετικέτας για Κονσέρβα

Μια κυλινδρική κονσέρβα έχει διάμετρο βάσης 10 cm και ύψος 12 cm. Πόσα τετραγωνικά εκατοστόμετρα (cm²) χαρτιού χρειάζονται για να καλυφθεί ολόκληρη η γύρω-γύρω επιφάνειά της (η ετικέτα); (Χρησιμοποιήστε π = 3,14)

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
Διάμετρος (δ) 10 cm
Ακτίνα (ρ) 10 : 2 = 5 cm
Ύψος (υ) 12 cm
Βήματα Επίλυσης:
Η ετικέτα καλύπτει μόνο την παράπλευρη επιφάνεια (όχι τα καπάκια).
Μήκος ετικέτας (περίμετρος βάσης): 2 · π · ρ = 2 · 3,14 · 5 = 31,4 cm.
Εμβαδόν ετικέτας (Επ): 31,4 · 12 = 376,8 cm².
💡 Όταν μας ζητείται η ετικέτα, υπολογίζουμε αποκλειστικά την παράπλευρη επιφάνεια: Επ = (2 · π · ρ) · υ!
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΒΑΨΙΜΟ ΒΑΡΕΛΙΟΥΟλική Επιφάνεια

Βάψιμο Κλειστού Κυλινδρικού Βαρελιού

Ένα μεταλλικό κλειστό βαρέλι έχει ακτίνα βάσης 0,5 m και ύψος 2 m. Θέλουμε να βάψουμε ολόκληρη την εξωτερική του επιφάνεια (και τα δύο καπάκια και γύρω-γύρω). Πόσα m² θα βαφτούν; (π = 3,14)

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ
Ακτίνα (ρ) 0,5 m
Ύψος (υ) 2 m
Τύπος Εολ = Επ + 2 · Εβ
Βήματα Επίλυσης:
Παράπλευρη επιφάνεια: 2 · 3,14 · 0,5 · 2 = 3,14 · 2 = 6,28 m².
Εμβαδόν 1 βάσης: 3,14 · 0,5 · 0,5 = 3,14 · 0,25 = 0,785 m².
Εμβαδόν 2 βάσεων: 2 · 0,785 = 1,57 m².
Ολική επιφάνεια: 6,28 + 1,57 = 7,85 m².
⚡ Επειδή το βαρέλι είναι κλειστό, προσθέτουμε οπωσδήποτε και τις 2 κυκλικές βάσεις (καπάκια)!
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ / ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ

  • Μην ξεχνάτε ότι οι βάσεις είναι ΔΥΟ: Στην ολική επιφάνεια του κλειστού κυλίνδρου προσθέτουμε δύο βάσεις: Εολ = Επ + 2 · Εβ (όχι μόνο μία).
  • Μην μπερδεύετε το 2 · π · ρ με το π · ρ²: Το 2 · π · ρ είναι το μήκος της περιφέρειας (το μήκος του ορθογωνίου). Το π · ρ² είναι το εμβαδόν του κυκλικού δίσκου (της βάσης).
  • Αν δίνεται η διάμετρος: Πάντα πρώτα διαιρούμε με το 2 για να βρούμε την ακτίνα ρ: ρ = δ : 2.
  • Ανοιχτά δοχεία: Προσέξτε την εκφώνηση! Αν το δοχείο είναι ανοιχτό από πάνω (όπως ένα ποτήρι ή κουβάς), έχει μόνο 1 βάση. Αν είναι σωλήνας ανοιχτός και από τις δύο μεριές, υπολογίζουμε μόνο την παράπλευρη επιφάνεια.

Ώρα για Εξάσκηση στον Κύλινδρο!

Δοκίμασε τις δυνάμεις σου σε 12 διαδραστικές ασκήσεις με υπολογισμούς παράπλευρης επιφάνειας, βάσεων και ολικού εμβαδού κυλίνδρου για τη ΣΤ' Δημοτικού.

🎯 ΕΝΑΡΞΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ