ΚΕΦΑΛΑΙΟ 77 • ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Γεωμετρικά Στερεά & Αναπτύγματα • Κύβος & Ορθογώνιο Παραλληλεπίπεδο

Ανακαλύπτουμε πώς ένα τρισδιάστατο κουτί ξεδιπλώνεται σε μία επίπεδη επιφάνεια από χαρτόνι, γνωρίζουμε τα βασικά στοιχεία των στερεών (έδρες, ακμές, κορυφές), εξερευνούμε τα αναπτύγματα του κύβου και υπολογίζουμε το ολικό εμβαδόν της επιφάνειάς τους!

Θεωρία, Έδρες, Ακμές, Κορυφές, Διαδραστικό Δίπλωμα (Folding) & SVG
Δοκίμασε τις Ασκήσεις

Τα Αναπτύγματα Στερεών σε 4 Βήματα

Από τη δομή των γεωμετρικών στερεών μέχρι το ξεδίπλωμα και τον υπολογισμό επιφάνειας.

ΒΗΜΑ 1Στοιχεία Στερεών

Έδρες, Ακμές & Κορυφές

Τόσο ο κύβος όσο και το ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο έχουν ακριβώς:

• 6 Έδρες (οι επιφάνειες που το περιβάλλουν)
• 12 Ακμές (τα ευθύγραμμα τμήματα όπου ενώνονται οι έδρες)
• 8 Κορυφές (τα γωνιακά σημεία όπου συναντώνται 3 ακμές)
Κύβος: Και οι 6 έδρες είναι ίσα τετράγωνα.
Ορθογώνιο Παραλληλεπίπεδο: Οι έδρες είναι ορθογώνια παραλληλόγραμμα (ανά 2 απέναντι είναι ίσες).
💡 Ο κύβος είναι μια ειδική περίπτωση ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου με όλες τις ακμές του ίσες!
ΒΗΜΑ 2Ορισμός

Τι είναι το Ανάπτυγμα;

Ανάπτυγμα ενός στερεού είναι το επίπεδο γεωμετρικό σχήμα που προκύπτει αν:

1. «Κόψουμε» κατάλληλα κάποιες ακμές του στερεού.
2. «Ανοίξουμε» όλες τις έδρες του ώστε να ακουμπούν επίπεδα πάνω σε ένα τραπέζι.
Αν διπλώσουμε το ανάπτυγμα στις κοινές ακμές των εδρών, επανασυναρμολογούμε ακριβώς το αρχικό κουτί!
⚡ Όλες οι 6 έδρες του αναπτύγματος πρέπει να παραμένουν συνδεδεμένες, χωρίς να επικαλύπτονται όταν διπλώνουν!
ΒΗΜΑ 3Κανόνες Ελέγχου

Πότε ένα Σχήμα Είναι Ανάπτυγμα;

Για τον κύβο υπάρχουν ακριβώς 11 διαφορετικά δυνατά αναπτύγματα (π.χ. σχήμα σταυρού ή Τ):

✗ ΔΕΝ είναι ανάπτυγμα αν:
• Έχει 5 ή 6 τετράγωνα στην ίδια ευθεία γραμμή.
• Περιέχει 4 τετράγωνα σε μπλοκ 2 × 2 (τετράγωνο από τετράγωνα).
• Οι απέναντι βάσεις βρίσκονται στην ίδια πλευρά της κεντρικής λωρίδας.
🎯 Ένας πρακτικός τρόπος: Φανταστείτε ποια έδρα είναι η βάση (κάτω) και «σηκώστε» νοερά τις πλαϊνές έδρες γύρω της!
ΒΗΜΑ 4Ολική Επιφάνεια

Εμβαδόν Αναπτύγματος

Το εμβαδόν του αναπτύγματος ισούται με την ολική επιφάνεια του στερεού (άθροισμα των 6 εδρών):

• Κύβος με ακμή α:
Κάθε έδρα έχει εμβαδόν α². Άρα:
Εολ = 6 · α²
• Ορθογώνιο με ακμές α, β, γ:
Έχει 3 ζεύγη ίσων εδρών. Άρα:
Εολ = 2 · (α · β + β · γ + α · γ)
🚀 Το εμβαδόν του χαρτονιού που απαιτείται για να φτιάξουμε ένα κουτί ισούται ακριβώς με το εμβαδόν του αναπτύγματός του!
🔬 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1

Διαδραστικό Δίπλωμα Αναπτύγματος σε 3D Κουτί (SVG)

Επίλεξε γεωμετρικό στερεό (Κύβος ή Ορθογώνιο Παραλληλεπίπεδο) και σύρε την μπάρα για να δεις πώς το επίπεδο ανάπτυγμα διπλώνει τις 6 έδρες του σχηματίζοντας το κλειστό τρισδιάστατο κουτί:

ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ ΕΔΡΩΝ (ΔΙΠΛΩΜΑ):0%
0% (Επίπεδο Ανάπτυγμα)50% (Δίπλωμα)100% (Κλειστό 3D Στερεό)
🔷 Στάδιο 0: Επίπεδο ανάπτυγμα σταυρού με και τις 6 έδρες εντελώς απλωμένες.
6 Έδρες • 12 Ακμές • 8 Κορυφές
Όλες οι έδρες παραμένουν απόλυτα ενωμένες κατά το δίπλωμα.
📐 ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΕΜΒΑΔΟΥ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΟΣ

Υπολογισμός Εμβαδού Χαρτονιού (Ολική Επιφάνεια)

Ρύθμισε τις διαστάσεις του κουτιού (μήκος α, πλάτος β, ύψος γ) για να υπολογίσεις το εμβαδόν των 6 εδρών του και το συνολικό χαρτόνι που απαιτείται:

ΜΗΚΟΣ (α):6 cm
ΠΛΑΤΟΣ (β):4 cm
ΥΨΟΣ (γ):5 cm
2 έδρες (α · β): 2 · (6 · 4) = 48 cm²
2 έδρες (β · γ): 2 · (4 · 5) = 40 cm²
2 έδρες (α · γ): 2 · (6 · 5) = 60 cm²
ΟΛΙΚΟ ΕΜΒΑΔΟΝ ΑΝΑΠΤΥΓΜΑΤΟΣ (6 ΕΔΡΕΣ)
148 cm²Συνολικό εμβαδόν χαρτονιού για την κατασκευή του κουτιού
Σε dm² (: 100):1,48 dm²
Σε m² (: 10.000):0,0148 m²
💡 Αν όλες οι ακμές ήταν ίσες (6 cm), θα είχαμε κύβο με Εολ = 6 · {a}² = 216 cm²!

Λυμένα Προβλήματα με Αναπτύγματα & Επιφάνειες

Εφαρμογές του εμβαδού αναπτύγματος σε κουτιά δώρων και κατασκευές.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΚΟΥΤΙ ΔΩΡΟΥΟρθογώνιο Παραλληλεπίπεδο

Υπολογισμός Χαρτιού Περιτυλίγματος για Κουτί

Ένα κουτί δώρου σε σχήμα ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου έχει μήκος 20 cm, πλάτος 15 cm και ύψος 10 cm. Πόσα τετραγωνικά εκατοστόμετρα (cm²) χαρτιού περιτυλίγματος χρειάζονται κατ' ελάχιστο για να καλυφθούν και οι 6 έδρες του;

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
Μήκος (α) 20 cm
Πλάτος (β) 15 cm
Ύψος (γ) 10 cm
Βήματα Επίλυσης:
2 έδρες βάσεων (20 · 15): 2 · 300 = 600 cm².
2 πλαϊνές έδρες (15 · 10): 2 · 150 = 300 cm².
2 εμπρός/πίσω έδρες (20 · 10): 2 · 200 = 400 cm².
Ολικό εμβαδόν αναπτύγματος: 600 + 300 + 400 = 1.300 cm² (ή 13 dm²).
💡 Το ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο έχει 3 ζεύγη ίσων εδρών, άρα υπολογίζουμε τα 3 επιμέρους εμβαδά και τα διπλασιάζουμε!
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΥΒΟΥΕ = 6 · α²

Υπολογισμός Χαρτονιού για Κύβο

Ένας μαθητής θέλει να φτιάξει ένα ζάρι σε σχήμα κύβου με μήκος ακμής 8 cm. Πόσο χαρτόνι σε cm² θα καταλαμβάνει το ανάπτυγμα του κύβου;

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ
Ακμή κύβου (α) 8 cm
Πλήθος εδρών 6 ίσα τετράγωνα
Τύπος Εολ = 6 · α²
Βήματα Επίλυσης:
Εμβαδόν 1 έδρας (τετράγωνο): α² = 8 · 8 = 64 cm².
Ολική επιφάνεια 6 εδρών: 6 · 64 = 384 cm².
⚡ Στον κύβο και οι 6 έδρες είναι απολύτως ίσες μεταξύ τους, άρα πολλαπλασιάζουμε το εμβαδόν της μίας έδρας επί 6!
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ / ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ

  • Δεν είναι κάθε διάταξη 6 τετραγώνων ανάπτυγμα κύβου: Αν 4 τετράγωνα σχηματίζουν ένα μεγάλο τετράγωνο (μπλοκ 2 × 2) ή αν 5 τετράγωνα είναι στη σειρά, το σχήμα δεν διπλώνει σε κύβο γιατί κάποιες έδρες θα επικαλυφθούν.
  • Μην μπερδεύετε τις ακμές με τις κορυφές: Τόσο ο κύβος όσο και το ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο έχουν 12 ακμές (γραμμές) και 8 κορυφές (σημεία/γωνίες).
  • Στο ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο οι απέναντι έδρες είναι ίσες: Δεν έχουν και οι 6 έδρες το ίδιο μέγεθος (εκτός αν είναι κύβος). Υπάρχουν 3 ζεύγη ίσων εδρών (βάσεις, πλαϊνές, εμπρός/πίσω).
  • Προσοχή στις μονάδες επιφάνειας: Όπως σε κάθε εμβαδόν, το εμβαδόν του αναπτύγματος μετριέται σε τετραγωνικές μονάδες (cm², dm², m²), ενώ τα μήκη των ακμών σε απλές μονάδες μήκους (cm, m).

Ώρα για Εξάσκηση στα Αναπτύγματα Στερεών!

Δοκίμασε τις δυνάμεις σου σε 12 διαδραστικές ασκήσεις με έδρες, ακμές, κορυφές, αναπτύγματα κύβου και ολική επιφάνεια για τη ΣΤ' Δημοτικού.

🎯 ΕΝΑΡΞΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ