ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 • Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Δεκαδική Μορφή Ρητών Αριθμών

Πώς κάθε κλάσμα μεταμορφώνεται σε δεκαδικό αριθμό; Ανακαλύψτε το μυστικό των πεπερασμένων και των περιοδικών δεκαδικών, μάθετε να εντοπίζετε την περίοδο και κατακτήστε τις τεχνικές μετατροπής σε γεννήτρια μορφή.

1

Τι είναι Ρητός Αριθμός;

Ρητός ονομάζεται κάθε αριθμός που μπορεί να γραφεί ως κλάσμα της μορφής:

μν

όπου μ ακέραιος αριθμός και ν φυσικός αριθμός με ν ≠ 0.

Ακέραιοι ως Ρητοί: Με παρονομαστή το 1:5 = 51, -4 = -41
Δεκαδικοί ως Ρητοί: Με πεπερασμένα ψηφία:0,75 = 75100 = 34
2

Περιοδικοί Δεκαδικοί & Περίοδος

Όταν διαιρέσουμε τον αριθμητή με τον παρονομαστή ενός ανάγωγου κλάσματος, προκύπτει είτε τερματιζόμενος είτε περιοδικός δεκαδικός.

Απλός Περιοδικός:

Η περίοδος ξεκινά αμέσως μετά την υποδιαστολή.

13 = 0,333... = 0,3(Περίοδος 3)
Μικτός Περιοδικός:

Μεσολαβεί μη περιοδικό μέρος πριν την περίοδο.

56 = 0,8333... = 0,83(Μη περ. 8, περίοδος 3)
Συμβολισμός: Τοποθετούμε οριζόντια γραμμή πάνω από τα ψηφία που επαναλαμβάνονται (π.χ. 2,145 = 2,1454545...).
3

Το Μυστικό του Παρονομαστή

Αναλύοντας τον παρονομαστή ενός ανάγωγου κλάσματος σε πρώτους παράγοντες:

✓ Πεπερασμένος Δεκαδικός:
Αν περιέχει μόνο τους παράγοντες 2 ή/και 5.
Π.χ.720=722 · 5=0,35(τελειώνει).
⚡ Περιοδικός Δεκαδικός:
Αν περιέχει οποιονδήποτε άλλον πρώτο παράγοντα (όπως 3, 7, 11...).
Π.χ.415=43 · 5=0,26(υπάρχει το 3).
4

Μετατροπή Περιοδικού σε Κλάσμα

Κάθε περιοδικός δεκαδικός αριθμός προέρχεται από ένα μοναδικό κλάσμα (γεννήτρια μορφή):

Για Απλό Περιοδικό (π.χ. 0,7):
Αριθμητής η περίοδος και παρονομαστής τόσα 9άρια όσα τα ψηφία της:
0,7 = 79|0,23 = 2399
Αλγεβρική Μέθοδος (για Μικτό):

Θέτουμε x, πολλαπλασιάζουμε με 10 ή 100 για να ευθυγραμμίσουμε την περίοδο και αφαιρούμε τις εξισώσεις.

🔬 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΡΙΘΜΩΝ

Διαδραστική Μετατροπή Κλάσματος σε Δεκαδικό

Ρυθμίστε τον αριθμητή και τον παρονομαστή για να εξερευνήσετε αν ο αριθμός είναι πεπερασμένος ή περιοδικός.
1
3
ΔΟΚΙΜΑΣΤΕ ΚΛΑΣΙΚΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ:
ΚΛΑΣΜΑ & ΔΕΚΑΔΙΚΗ ΜΟΡΦΗ
13=0,3
Είδος ΔεκαδικούΑπλός Περιοδικός
Περίοδος3
Μήκος Περιόδου1 ψηφίο
Ερμηνεία Διαίρεσης: Διαιρώντας το κλάσμα 13, τα υπόλοιπα επαναλαμβάνονται κυκλικά, δημιουργώντας την άπειρη περίοδο 3.

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΑΛΓΕΒΡΙΚΗ ΕΥΡΕΣΗ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑΣ

Μετατροπή του 0,46 σε κλάσμα

Να μετατραπεί ο μικτός περιοδικός δεκαδικός αριθμός x = 0,4666... = 0,46 στο ισοδύναμο ανάγωγο κλάσμα του.

ΒήμαΕξίσωσηΣκοπός
1. Ορισμός xx = 0,4666...Αρχική εξίσωση (1)
2. Επί 1010 · x = 4,666...Μετατόπιση μη περ.
3. Επί 100100 · x = 46,666...Μετατόπιση 1 περιόδου
4. Αφαίρεση90 · x = 42Εξαφάνιση περιόδου
Επίλυση: x = 4290.
Αναγωγή: Διαιρούμε με 6: 42 : 6 = 7 και 90 : 6 = 15.
Ανάγωγο Κλάσμα:715.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ & ΜΟΙΡΑΣΙΑ

Διανομή ποσού και στρογγυλοποίηση

Τρία αδέλφια μοιράζονται εξίσου ένα ποσό 100 €.
α) Ακριβές κλάσμα και περιοδικός δεκαδικός του μεριδίου.
β) Πραγματική πληρωμή ανά άτομο (σε λεπτά του ευρώ).

ΜέγεθοςΈκφρασηΑποτέλεσμα
Κλασματικό μερίδιο10031003 €
Δεκαδική ακριβής μορφή100333,3 €
Πραγματική πληρωμήΣτρογγυλοποίηση (0,01)33,33 €
Συμπέρασμα: Κάθε αδελφός λαμβάνει 33,33 €.
Υπόλοιπο: 3 · 33,33 = 99,99 €, απομένει 0,01 € που δεν υποδιαιρείται παραπάνω.

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΣΤΟΥΣ ΡΗΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

  • •Άπειρα δεκαδικά ψηφία ΧΩΡΙΣ περίοδο: Αριθμοί όπως ο π = 3,14159... ή η ρίζα π = 3,14159... = 1,41421... έχουν άπειρα ψηφία αλλά ΔΕΝ έχουν περίοδο. 2 = 1,41421.... Αυτοί οι αριθμοί λέγονται άρρητοι και ΔΕΝ είναι ρητοί!
  • •Απλοποίηση πριν τον έλεγχο του παρονομαστή: Πρέπει πρώτα το κλάσμα να είναι ανάγωγο! Στο 930, ο παρονομαστής 30 περιέχει το 3, αλλά απλοποιείται σε 310 = 0,3 (πεπερασμένος δεκαδικός).
  • •Λάθος θέση της γραμμής περιόδου: Στο 1,2353535... η περίοδος είναι το 35 και γράφεται 1,235 και ΟΧΙ 1,235 ούτε 1,235.
  • •Διαφορά 0,999... και 1: Ο περιοδικός δεκαδικός αριθμός 0,9 ισούται ακριβώς με το 1 (αφού 99 = 1).

Εμπεδώστε τη Δεκαδική Μορφή στην Πράξη!

Δοκιμάστε τις ικανότητές σας σε διαδραστικές ερωτήσεις και αυτούσια προβλήματα με άμεση ανατροφοδότηση και πλήρεις λύσεις.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ