ΚΕΦΑΛΑΙΟ 09 • Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Ο Κύκλος, Εσωτερικό & Στοιχεία του Κύκλου

Ανακαλύψτε το πιο συμμετρικό γεωμετρικό σχήμα του επιπέδου! Μάθετε τον ορισμό του κύκλου (Ο, ρ), τη διαφορά του από τον κυκλικό δίσκο, καθώς και τα βασικά του στοιχεία: ακτίνα, χορδή, διάμετρο, τόξο και ημικύκλιο.

1

Ορισμός Κύκλου & Συμβολισμός (Ο, ρ)

Κύκλος με κέντρο ένα σημείο Ο και ακτίνα έναν θετικό αριθμό ρ ονομάζεται το σύνολο όλων των σημείων του επιπέδου που απέχουν από το κέντρο Ο σταθερή απόσταση ίση με ρ.

ΟΜρ
Συμβολισμός & Βασική Συνθήκη:Ο κύκλος με κέντρο Ο και ακτίνα ρ συμβολίζεται (Ο, ρ). Ένα σημείο Μ ανήκει στον κύκλο αν και μόνο αν ΟΜ = ρ.

💡 Όλα τα σημεία που βρίσκονται πάνω στον κύκλο ισαπέχουν από το κέντρο του Ο κατά απόσταση ρ!

2

Εσωτερικό Κύκλου & Κυκλικός Δίσκος

Ένας κύκλος (Ο, ρ) χωρίζει τα σημεία του επιπέδου σε τρεις περιοχές ανάλογα με την απόστασή τους από το κέντρο Ο:

1. Πάνω στον Κύκλο: Σημείο Μ με απόσταση ΟΜ = ρ (ανήκει στην περιφέρεια του κύκλου).
2. Εσωτερικό του Κύκλου: Όλα τα σημεία Ε του επιπέδου με απόσταση από το κέντρο μικρότερη της ακτίνας: ΟΕ < ρ.
3. Εξωτερικό του Κύκλου: Όλα τα σημεία Ζ του επιπέδου με απόσταση από το κέντρο μεγαλύτερη της ακτίνας: ΟΖ > ρ.
Κυκλικός Δίσκος (Ο, ρ):Ο κύκλος μαζί με το εσωτερικό του ονομάζεται κυκλικός δίσκος (Ο, ρ). Αποτελείται από όλα τα σημεία Μ με ΟΜ ≤ ρ.
3

Ακτίνα, Χορδή & Διάμετρος

Τα βασικά ευθύγραμμα τμήματα που ορίζονται πάνω σε έναν κύκλο (Ο, ρ) είναι:

ΟΓΔΑΒρ
1. Ακτίνα (ρ): Κάθε ευθύγραμμο τμήμα που ενώνει το κέντρο Ο με ένα σημείο Α του κύκλου (ΟΑ = ρ). Όλες οι ακτίνες ενός κύκλου είναι ίσες.
2. Χορδή: Κάθε ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ που ενώνει δύο οποιαδήποτε σημεία Α και Β του κύκλου.
3. Διάμετρος (δ): Κάθε χορδή ΓΔ που διέρχεται από το κέντρο Ο του κύκλου. Είναι η μεγαλύτερη χορδή του κύκλου και ισούται με το διπλάσιο της ακτίνας:
δ = 2 · ρ  ⇔  ρ = δ2
4

Τόξο Κύκλου & Ημικύκλιο

Δύο διαφορετικά σημεία Α και Β ενός κύκλου (Ο, ρ) τον χωρίζουν σε δύο μέρη, καθένα από τα οποία ονομάζεται τόξο του κύκλου.

ΟΑΒΜ
Συμβολισμός Τόξου:Το τόξο με άκρα Α και Β συμβολίζεται ΑΒ (για να ξεχωρίζουμε ποιο από τα δύο τόξα εννοούμε, χρησιμοποιούμε συχνά ένα ενδιάμεσο σημείο Μ και γράφουμε ΑΜΒ).
Χορδή & Τόξο:Λέμε ότι η χορδή ΑΒ υποτείνει (ή αντιστοιχεί) στα δύο τόξα ΑΒ που έχουν τα ίδια άκρα Α και Β.
Ημικύκλιο:Αν τα άκρα Α και Β είναι αντιδιαμετρικά σημεία (δηλαδή το ΑΒ είναι διάμετρος του κύκλου), τότε τα δύο τόξα είναι ίσα και καθένα ονομάζεται ημικύκλιο.
⭕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΚΛΟΥ

Διαδραστική Εξερεύνηση Στοιχείων & Περιοχών Κύκλου

1. ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΣΤΟΙΧΕΙΟ Η ΠΕΡΙΟΧΗ:
ΟΑΒρρ
💡 ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:Η ακτίνα ΟΑ ενώνει το κέντρο Ο με το σημείο Α του κύκλου. Κάθε σημείο πάνω στον κύκλο απέχει απόσταση ρ από το Ο (ΟΑ = ΟΒ = ρ).

Λυμένα Προβλήματα Εφαρμογής

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΑΚΤΙΝΑ, ΔΙΑΜΕΤΡΟΣ & ΘΕΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ

Προσδιορισμός θέσης σημείων ως προς κύκλο (Ο, ρ)

Δίνεται κύκλος (Ο, ρ) με διάμετρο δ = 14 cm. Αν τρία σημεία Α, Β και Γ απέχουν από το κέντρο Ο αποστάσεις ΟΑ = 5 cm, ΟΒ = 7 cm και ΟΓ = 9,5 cm αντίστοιχα, να βρεθούν: α) η ακτίνα ρ του κύκλου και β) η θέση καθενός από τα σημεία Α, Β, Γ ως προς τον κύκλο.

α) Ακτίνα ρ
ρ = δ2
ρ = 142 = 7 cm
β) Σημείο Α (ΟΑ = 5 cm)
ΟΑ < ρ (5 cm < 7 cm)
Στο εσωτερικό του κύκλου
β) Σημεία Β (7 cm) & Γ (9,5 cm)
ΟΒ = ρ (7 cm) και ΟΓ > ρ (9,5 cm)
Το Β πάνω στον κύκλο, το Γ στο εξωτερικό
Συμπέρασμα: Η ακτίνα είναι ρ = 7 cm. Το Α βρίσκεται στο εσωτερικό, το Β πάνω στον κύκλο και το Γ στο εξωτερικό του.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΧΟΡΔΗ, ΑΚΤΙΝΕΣ & ΙΣΟΣΚΕΛΕΣ ΤΡΙΓΩΝΟ

Υπολογισμός γωνιών σε τρίγωνο που σχηματίζεται από χορδή και ακτίνες

Σε κύκλο (Ο, ρ) φέρνουμε μια χορδή ΑΒ (που δεν είναι διάμετρος). Αν η γωνία ΑΟΒ = 70°, να βρεθεί τι είδους τρίγωνο είναι το ΟΑΒ και να υπολογιστούν οι γωνίες ΟΑΒ και ΟΒΑ.

1. Είδος τριγώνου ΟΑΒ
Οι ΟΑ και ΟΒ είναι ακτίνες του κύκλου (ΟΑ = ΟΒ = ρ)
Το τρίγωνο ΟΑΒ είναι ισοσκελές (με βάση τη χορδή ΑΒ)
2. Γωνίες βάσης
Οι προσκείμενες στη βάση ΑΒ είναι ίσες: ΟΑΒ = ΟΒΑ
ΟΑΒ = ΟΒΑ = 180° - 70°2 = 55°
Απάντηση: Το τρίγωνο ΟΑΒ είναι ισοσκελές και ΟΑΒ = ΟΒΑ = 55°.
⚠️

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΚΛΑΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ

  • •Κύκλος vs Κυκλικός Δίσκος: Ο κύκλος είναι ΜΟΝΟ η καμπύλη γραμμή (περιφέρεια) με ΟΜ = ρ (το κέντρο Ο ΔΕΝ ανήκει στον κύκλο!). Ο κυκλικός δίσκος περιλαμβάνει και το εσωτερικό (ΟΜ ≤ ρ).
  • •Μην μπερδεύετε την ακτίνα ρ με τη διάμετρο δ: Η διάμετρος περνά από το κέντρο και έχει διπλάσιο μήκος από την ακτίνα (δ = 2 · ρ).
  • •Κάθε διάμετρος είναι χορδή, αλλά δεν είναι κάθε χορδή διάμετρος: Μια χορδή είναι διάμετρος ΜΟΝΟ όταν διέρχεται από το κέντρο Ο του κύκλου. Καμία χορδή δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τη διάμετρο.
  • •Χορδή ΑΒ vs Τόξο ΑΒ: Η χορδή ΑΒ είναι ευθύγραμμο τμήμα, ενώ το τόξο ΑΒ είναι καμπύλο τμήμα του κύκλου με άκρα τα σημεία Α και Β.

Εμπεδώστε τον Κύκλο & τα Στοιχεία του στην Πράξη!

Εξασκηθείτε στον ορισμό (Ο, ρ), στο εσωτερικό/εξωτερικό, στις ακτίνες, χορδές, διαμέτρους και τόξα με 12 διαδραστικές ασκήσεις.

🎯 ΞΕΚΙΝΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ