Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ 04 • ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Σχετικές Θέσεις Ευθειών & Γωνίες Παραλλήλων

Εξερεύνησε διαδραστικά πώς συνδέονται δύο ευθείες στο επίπεδο (τεμνόμενες, κάθετες, παράλληλες, ταυτιζόμενες) και ανακάλυψε τους κανόνες των γωνιών που σχηματίζονται όταν δύο παράλληλες τέμνονται από μία τρίτη ευθεία.

11. Σχετικές Θέσεις Δύο Ευθειών στο Επίπεδο

1. ΤΕΜΝΟΜΕΝΕΣ ΕΥΘΕΙΕΣ

Ακριβώς 1 Κοινό Σημείο

Δύο ευθείες ε₁ και ε₂ στο ίδιο επίπεδο λέγονται τεμνόμενες όταν έχουν ένα και μοναδικό κοινό σημείο Α (σημείο τομής).

2. ΚΑΘΕΤΕΣ ΕΥΘΕΙΕΣ (⊥)

Ορθή Γωνία 90°

Ειδική περίπτωση τεμνομένων ευθειών. Τέμνονται σχηματίζοντας τέσσερις ορθές γωνίες (90°). Συμβολισμός: ε₁ ⊥ ε₂.

3. ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΥΘΕΙΕΣ (//)

Κανένα Κοινό Σημείο

Δύο ευθείες του ίδιου επιπέδου που δεν έχουν κανένα κοινό σημείο, όσο κι αν προεκταθούν, λέγονται παράλληλες. Συμβολισμός: ε₁ // ε₂.

4. ΤΑΥΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΕΥΘΕΙΕΣ

Άπειρα Κοινά Σημεία

Αν δύο ευθείες έχουν δύο κοινά σημεία, τότε συμπίπτουν πλήρως και έχουν άπειρα κοινά σημεία (είναι η ίδια ευθεία).

🛠️ Εργαστήριο 1: Εξερεύνησε τις 4 δυνατές σχετικές θέσεις δύο ευθειών στο επίπεδο

ΟΞΕΙΑ ΓΩΝΙΑ ΤΟΜΗΣ55°
• Κοινά Σημεία: 1 κοινό σημείο (το σημείο τομής)
• Συμβολισμός: ε₁ τέμνει ε₂
ΟΠΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣΓΩΝΙΑ: 55°
ε₁ε₂Α55°
Οι ευθείες τέμνονται στο σημείο Α και σχηματίζουν δύο ζεύγη κατακορυφήν γωνιών.

22. Απόσταση Παράλληλων Ευθειών

ΟΡΙΣΜΟΣ

Κοινό Κάθετο Τμήμα

Απόσταση δύο παράλληλων ευθειών ε₁ και ε₂ ονομάζεται το μήκος οποιουδήποτε κάθετου ευθύγραμμου τμήματος ΑΒ με τα άκρα του πάνω στις δύο ευθείες.

ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ

Σταθερό Μήκος Παντού

Η απόσταση των παραλλήλων είναι ακριβώς η ίδια σε όλα τα σημεία τους (σταθερό πλάτος). Κάθε σημείο της μίας ισαπέχει από την άλλη.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Στην Πράξη

Οι σιδηροδρομικές ράγες, τα όρια ενός δρόμου σταθερού πλάτους και οι γραμμές ενός τετραδίου αποτελούν καθημερινά παραδείγματα παράλληλων ευθειών σταθερής απόστασης.

🛠️ Εργαστήριο 2: Μεταβολή Απόστασης Παράλληλων Ευθειών & Σταθερό Πλάτος

ΑΠΟΣΤΑΣΗ D ΜΕΤΑΞΥ Ε₁ ΚΑΙ Ε₂7,0 cm
• Απόσταση d: 7,0 cm
• Κάθετο Τμήμα ΑΒ = ΓΔ = ΕΖ = d
Το πλάτος παραμένει αυστηρά σταθερό σε όλο το μήκος των ευθειών!
ΣΤΑΘΕΡΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝd = 7,0 cm
ε₂ε₁7,07,07,0
Όλα τα κάθετα τμήματα ανάμεσα στις ευθείες ε₁ και ε₂ έχουν το ίδιο ακριβώς μήκος, αποδεικνύοντας ότι η απόσταση δύο παραλλήλων ευθειών είναι αναλλοίωτη.

33. Γωνίες Δύο Παράλληλων που Τέμνονται από Τρίτη

Όταν δύο παράλληλες ευθείες ε₁ // ε₂ τέμνονται από μία τρίτη ευθεία (τέμνουσα ε₃), σχηματίζονται συνολικά 8 γωνίες. Από αυτές: 4 είναι ίσες οξείες και 4 είναι ίσες αμβλείες (ή και οι 8 ορθές των 90° αν η τέμνουσα είναι κάθετη).

ΖΕΥΓΟΣ 1 (ΣΧΗΜΑ "Z")

Εντός Εναλλάξ Γωνίες

Βρίσκονται ανάμεσα στις παράλληλες (εντός) και σε διαφορετικές πλευρές της τέμνουσας (εναλλάξ).

ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΙΣΕΣ!
ΖΕΥΓΟΣ 2 (ΣΧΗΜΑ "F")

Εντός, Εκτός & Επί τα Αυτά

Η μία βρίσκεται εντός, η άλλη εκτός των παραλλήλων, και βρίσκονται στην ίδια πλευρά της τέμνουσας.

ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΙΣΕΣ!
ΖΕΥΓΟΣ 3 (ΣΧΗΜΑ "C / U")

Εντός & Επί τα Αυτά

Βρίσκονται και οι δύο εντός των παραλλήλων και στην ίδια πλευρά της τέμνουσας ευθείας.

ΑΘΡΟΙΣΜΑ = 180° (ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ)

🛠️ Εργαστήριο 3: Δύο Παράλληλες & Τέμνουσα — Εντός Εναλλάξ, Εντός Εκτός & Εντός Επί τα Αυτά

ΕΠΙΛΟΓΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ
ΚΛΙΣΗ ΤΕΜΝΟΥΣΑΣ (ΟΞΕΙΑ ΓΩΝΙΑ)65°
• Οξείες Γωνίες (4 ίσες):65°
• Αμβλείες Γωνίες (4 ίσες):115°
Εντός εναλλάξ: Σχηματίζουν το γράμμα «Ζ» και είναι ίσες (65° = 65°).
ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ 8 ΓΩΝΙΩΝΕΝΤΟΣ ΕΝΑΛΛΑΞ: 65° = 65°
ε₁ε₂ε₃65°65°ΚΛ
Γνωρίζοντας μία μόνο γωνία, μπορούμε να υπολογίσουμε άμεσα και τις 8 γωνίες: τέσσερις είναι ίσες με την οξεία και τέσσερις είναι ίσες με το παραπλήρωμά της!

44. Κριτήρια Παραλληλίας Ευθειών

Πώς αποδεικνύουμε ότι δύο ευθείες είναι παράλληλες;

Αν δύο ευθείες ε₁ και ε₂ τέμνονται από μία τρίτη ευθεία ε₃, είναι παράλληλες (ε₁ // ε₂) αν ισχύει τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω κριτήρια:

Κριτήριο 1
Δύο εντός εναλλάξ γωνίες είναι ίσες.
Κριτήριο 2
Δύο εντός, εκτός και επί τα αυτά γωνίες είναι ίσες.
Κριτήριο 3
Δύο εντός και επί τα αυτά γωνίες είναι παραπληρωματικές (άθροισμα 180°).
Επιπλέον Κριτήριο Καθετότητας: Δύο ευθείες του επιπέδου που είναι κάθετες στην ίδια ευθεία είναι μεταξύ τους παράλληλες (αν ε₁ ⊥ ε₃ και ε₂ ⊥ ε₃, τότε ε₁ // ε₂).

55. Λυμένα Παραδείγματα & Προβλήματα

ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1: ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΓΩΝΙΩΝ ΣΕ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΕΣ ΡΑΓΕΣ

Διαγώνιος Σύνδεσμος σε Γέφυρα

Δύο παράλληλες σιδηροτροχιές ε₁ // ε₂ συνδέονται με μια λοξή μεταλλική ράβδο ε₃. Αν η μία οξεία γωνία που σχηματίζεται στη ράγα ε₁ είναι ω = 52°: 1) Πόσο είναι η εντός εναλλάξ γωνία στη ράγα ε₂; 2) Πόσο είναι η εντός και επί τα αυτά γωνία στην ίδια πλευρά;

Αναλυτική Λύση:
1. Επειδή ε₁ // ε₂, οι εντός εναλλάξ γωνίες είναι ίσες: ω' = 52°.
2. Οι εντός και επί τα αυτά γωνίες είναι παραπληρωματικές: 180° - 52° = 128°.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ 2: ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΙΑΣ

Ευθυγράμμιση Ηλιακών Πάνελ

Ένας τεχνικός εγκαθιστά δύο βάσεις πάνελ ε₁ και ε₂. Μια ράβδος μέτρησης τέμνει τις δύο βάσεις και μετρά δύο γωνίες εντός και επί τα αυτά ίσες με 68° και 112°. Είναι οι βάσεις των πάνελ παράλληλες μεταξύ τους;

Αναλυτική Λύση:
1. Εξετάζουμε το άθροισμα των γωνιών εντός και επί τα αυτά: 68° + 112° = 180°.
2. Σύμφωνα με το Κριτήριο 3, επειδή οι εντός και επί τα αυτά γωνίες είναι παραπληρωματικές (άθροισμα 180°), οι βάσεις είναι αυστηρά παράλληλες (ε₁ // ε₂)!